Với tốc độ tiêu thụ rượu, bia tăng vọt như hiện nay, rượu, bia đã trở thành một tệ nạn xã hội đáng báo động. Một tệ nạn gây nên những nỗi đau cho cá nhân, gia đình và toàn thể xã hội. Đặc biệt với Thanh thiếu niên là lứa tuổi đang phát triển về thể chất và tinh thần. Khoa học đã chứng minh: rượu, bia có tác động tiêu cực đến quá trình hình thành và phát triển của não bộ, làm thay đổi cấu trúc của hồi hải mã (Hồi hải mã nằm dưới vỏ đại não trong vỏ não nguyên thủy (allocortex) và ở bộ linh trưởng, hải mã nằm trong vùng trung gian thùy thái dương. Nó chứa hai phần lồng vào nhau: hải mã đích danh (hippocampus proprius, còn gọi là sừng Amon) và hồi răng (gyrus dentatus). Người có hai hồi hải mã nằm ở hai bên bán cầu não), khiến cho quá trình học tập sa sút, giảm trí nhớ và giảm khả năng tập trung của não bộ…
- Thực trạng sử dụng rượu, bia ở Thanh thiếu niên
Việt Nam xếp thứ hai trong các nước khu vực Đông Nam Á, xếp thứ 3 châu Á về mức tiêu thụ bình quân rượu bia/người. Tình trạng uống quá độ đến mức nguy hại cũng đang rất phổ biến ở người trưởng thành Việt Nam: 44,2% nam giới, năm 2015; tăng gần gấp 2 lần so với năm 2010 (25,1%). Theo điều tra sức khỏe học sinh trường học 2019, tỷ lệ sử dụng rượu bia ở nam trẻ vị thành niên (13-17 tuổi) là 24,6% (giảm so với 33,2% năm 2013) và ở nữ là 20% (tăng so với 17,6% năm 2013). Trong số đó, tỷ lệ đã từng uống say ở cả vị thành niên nam và nữ đều ở mức cao với 22,1% ở nam và 19,3% ở nữ. (nguồn https://www.vietnamplus.vn/ty-le-su-dung-ruou-bia-o-viet-nam-dang-gia-tang-o-muc-bao-dong-post803254.vnp).
Có 22,5% học sinh từ lớp 8 đến lớp 12 đã uống rượu, bia đến mức say ít nhất 1 lần (nguồn https://tuoitre.vn/22-5-hoc-sinh-lop-8-12-da-say-ruou-it-nhat-mot-lan-20181109085219331.htm).
- Nguyên nhân của sự gia tăng sử dụng rượu, bia ở Thanh thiếu niên
Theo nghiên cứu, nguyên nhân của sự gia tăng sử dụng rượu, bia đối với Thanh thiếu niên là do sự tác động của quảng cáo, khuyến mãi hấp dẫn, thách thức của bạn bè hoặc tiếp xúc với phim ảnh nhiều nên tò mò muốn thử,
Tại Việt Nam, để tránh làm tăng nguy cơ sử dụng rượu bia đối với Thanh thiếu niên, một số quy định đã được ban hành như:
– Cấm quảng cáo rượu có cồn từ 15 độ trở lên: trường hợp quảng cáo rượu, bia có độ cồn dưới 5,5 độ thì không được có thông tin, hình ảnh nhằm khuyến khích uống rượu, bia. Không được hướng sản phẩm đến trẻ em, học sinh, sinh viên, thanh niên, phụ nữ mang thai.
– Không sử dụng vật dụng, hình ảnh, biểu tượng, âm nhạc, nhân vật trong phim, nhãn hiệu sản phẩm dành cho trẻ em, học sinh, sinh viên… để quảng cáo bia rượu.
– Không được sử dụng người chưa đủ 18 tuổi hoặc hình ảnh của người chưa đủ 18 tuổi để quảng cáo rượu, bia.
– Không quảng cáo rượu bia trên báo nói, truyền hình trong thời gian từ 18-21 giờ hằng ngày, trừ trường hợp quảng cáo có sẵn trong các chương trình thể thao mua bản quyền tiếp sóng trực tiếp từ nước ngoài…
– Không quảng cáo rượu bia trên truyền hình và báo nói ngay trước, trong và sau các chương trình dành cho trẻ em.
– Hiện nay cơ quan chức năng thường xuyên kiểm tra và xử phạt những người sử dụng rượu, bia khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông.
– Tại Khoản 2, Điều 5 của Luật số 44/2019/QH14 ngày 14/6/2019 của Quốc hội về Phòng, chống tác hại của rượu, bia đã đề cập: Cấm người chưa đủ 18 tuổi uống rượu, bia.
- Tác hại của rượu bia đối với Thanh thiếu niên
Theo Tổ chức Y tế thế giới, rượu bia là nguyên nhân gián tiếp gây ra nhiều vấn đề sức khỏe và trật tự an toàn xã hội, đặc biệt là đối với Thanh thiếu niên. Bởi các hormone dậy thì của giai đoạn này kích hoạt các vùng đảm nhiệm chức năng cảm xúc, tâm lý của bộ não đang phát triển, thúc đẩy hành vi của người trẻ tuổi… Lạm dụng rượu bia trong ở lứa tuổi Thanh thiếu niên có thể làm ảnh hưởng đến sự hình thành tính cách, năng lực và hành vi xã hội.
Các bằng chứng khoa học cũng cho thấy rượu bia tác động đến quá trình hình thành và phát triển trí não, có thể dẫn đến việc thay đổi cấu trúc của hồi hải mã (Đây được xem là vùng não có vai trò quan trọng trong quá trình học tập của trẻ). Nếu vùng này bị ảnh hưởng thì khiến cho trẻ bị suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung của não bộ… Bên cạnh đó, một số tác hại của việc uống rượu bia gây ra cho Thanh thiếu niên còn có thể là:
– Say rượu dẫn đến các triệu chứng ngộ độc rượu, bạo lực, quan hệ tình dục không an toàn, tai nạn khi điều khiển phương tiện giao thông,…
– Về lâu dài, Thanh thiếu niên uống rượu bia nhiều lần sẽ gây lệ thuộc, mắc các bệnh mạn tính, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển về thể chất lẫn tinh thần khi trưởng thành.
– Ngoài việc ảnh hưởng tới não, tác hại của rượu bia đối với Thanh thiếu niên còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng các bộ phận khác trong cơ thể như cơ quan tiêu hóa, gan và thận. Các độc tính của cồn công nghiệp khi đi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành formaldehyde. Sau đó chất này sẽ tiếp tục được oxy hóa thành axitfomic tấn công nhãn cầu, dây thần kinh thị giác và các bộ phận bằng mô mềm như thận và gan. Đối với hệ tiêu hóa, cồn còn kích thích dạ dày tiết ra một lượng lớn dịch toan lâu ngày tiêu hóa kém thậm chí dẫn đến viêm hoặc loét dạ dày. Các mao mạch sẽ giãn nở sau khi uống bia rượu. Sức tản nhiệt tăng lên khiến trẻ dễ bị cảm và viêm phổi.
– Rượu bia cũng có thể gây ra các rối loạn tuổi dậy thì và quá trình phát dục không bình thường, hậu quả là ảnh hưởng đến chức năng sinh sản khi trưởng thành.
– Đặc biệt, hệ miễn dịch ở trẻ sẽ bị suy giảm do tác hại của việc uống rượu bia, từ đó phá vỡ rào chắn an toàn của cơ thể và khiến cho trẻ dễ bị nhiễm trùng cũng như mắc các bệnh tật khác.
– Ngoài ra, vấn đề rượu giả, chứa nhiều độc tố, không rõ nguồn gốc xuất xứ … đã gây ra nhiều hậu quả đáng tiếc xảy ra khá thường xuyên.
- Biện pháp phòng, chống tệ nạn rượu, bia
– Mỗi học sinh phải có nhận thức đúng, phải sống tự giác, có trách nhiệm với sức khỏe bản thân, hạnh phúc gia đình, kinh tế, an ninh – trật tự xã hội.
– Mỗi học sinh cần rèn luyện để có thể làm chủ được hành vi của bản thân; rèn luyện để có kĩ năng kiên định từ chối khi bị mời gọi, nài ép sử dụng rượu, bia.
– Nhà trường nghiêm cấm sử dụng rượu, bia trong trường học đối với học sinh, giáo viên; mọi cán bộ, viên chức và người lao động trong trường phải thực hiện nghiêm quy định không uống rượu, bia tại nơi làm việc; không uống rượu, bia ngay trước khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông.
- Một số kĩ năng từ chối khi bị ép mời rượu bia
– Trước hết, bạn hãy chỉ ra những vấn đề bản thân đang gặp phải như không biết uống rượu, phải điều khiển xe (phải đi về, hoặc chiều/tối/hôm sau đi có việc) bị mù màu khi dùng thức uống có cồn (không thể phân biệt được tín hiệu đèn giao thông), đang dùng thuốc … Khi đó, một người tốt, không ai nỡ ép bạn uống khi dùng những lý do này.
– Trong một vài trường hợp, lý do “không biết uống rượu” sẽ không được chấp nhận. Cách tốt nhất là hãy cầm trên tay nước lọc, nước ngọt… trong suốt buổi.
– Ngoài ra, nếu bản thân đã không biết uống hoặc không muốn dùng đồ có cồn, lời khuyên hữu ích nhất là hẹn đối tác ở nơi không có sự có mặt của rượu.
– Cuối cùng, nếu bạn đang làm việc ở công ty quá xem trọng việc nhậu là kỹ năng sống, cách tốt nhất là nhảy việc, tìm nơi chú trọng nhân tài.
– Nếu là học sinh thì cần thẳng thắn từ chối và nói là cháu/em chưa đủ tuổi và không được phép, tuyệt đối không được thỏa hiệp.
- Một số kĩ năng xử lí khi gặp người say xỉn
– Tuyệt đối không lên xe với người say xỉn;
– Quan sát bao quát để ngay lập tức phát hiện ra dấu hiệu người có biểu hiện bất thường (say xỉn) để kịp thời và xử lý, tố nhất là tránh xa, đi đường khác …
– Cố gắng hết sức, bình tĩnh, linh động hết mức để đối phó với từng tình huống mà không đặt người say hoặc bản thân vào tình huống nguy hiểm.
– Hành động lịch sự, thái độ và lời nói thân thiện.
– Không tranh luận với người say.
– Đừng làm người say xấu hổ, nhất là trước mặt người khác.
– Xử lý tình huống phải nhanh, khéo léo.
– Nếu phải nghe, hãy lắng nghe và đồng cảm với câu chuyện của họ.
– Tìm cách giữ cho người say bình tĩnh: ví dụ nói đồng cảm, hiểu họ, …
– Nếu là người thân có thể tin tưởng của bạn, có thể dẫn họ ra khỏi khu vực công cộng, nhưng phải đảm bảo ánh sáng, có người khác đi cùng.
– Không đi một mình, nếu người say không tự làm chủ, có hành vi thiếu chuẩn mực cần lập tức giữ khoảng cách an toàn, tránh xa, nhờ sự giúp đỡ của người khác …
MĐN
